Bối cảnh lịch sử và Kịch bản sắc bén: Đưa tài chính lên màn ảnh

Mùa thu năm 2008, nền kinh tế toàn cầu đứng trên bờ vực thẳm. Hàng nghìn tỷ đô la bốc hơi, những định chế tài chính trăm năm tuổi sụp đổ chỉ sau một đêm, và hàng triệu người dân mất đi mái ấm cùng tiền tiết kiệm cả đời. Điều gì thực sự đã xảy ra sau những cánh cửa đóng kín ở Washington và Phố Wall trong những ngày đen tối nhất ấy? Too Big to Fail (Quá Lớn Để Sụp Đổ) – tác phẩm điện ảnh xuất sắc do HBO sản xuất năm 2011 – chính là câu trả lời trần trụi, căng thẳng và gai góc nhất. Không có bom rơi đạn lạc hay những pha rượt đuổi bằng siêu xe, bộ phim vẫn đủ sức khiến người xem toát mồ hôi hột trước một cuộc chiến sinh tử không tiếng súng: Cuộc chạy đua với thời gian để cứu rỗi hệ thống tư bản chủ nghĩa khỏi sự diệt vong do chính nó tạo ra. Hãy cùng Nạp Tiền Sunwin  tìm hiểu qua bài viết sau.

Được chuyển thể từ cuốn sách phi hư cấu cùng tên của nhà báo Andrew Ross Sorkin, Too Big to Fail dưới sự nhào nặn của đạo diễn Curtis Hanson đã làm được một việc tưởng chừng bất thi: biến những thuật ngữ tài chính khô khan, phức tạp thành một bộ phim kinh dị chính trị nghẹt thở.

Bộ phim không mất thời gian để rào trước đón sau mà ném thẳng khán giả vào tâm bão. Bắt đầu với sự chao đảo của ngân hàng đầu tư khổng lồ Lehman Brothers dưới sự lèo lái của Richard "Dick" Fuld, bộ phim theo chân Bộ trưởng Tài chính Mỹ Henry Paulson (William Hurt), Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Ben Bernanke (Paul Giamatti), và Chủ tịch Fed New York Timothy Geithner (Billy Crudup) trong nỗ lực vô vọng nhằm ngăn chặn hiệu ứng domino.

Sự xuất sắc của kịch bản nằm ở chỗ nó không cố gắng tô vẽ một câu chuyện thiện ác trắng đen rõ ràng. Người xem được chứng kiến những cuộc họp khẩn cấp lúc nửa đêm, những cú điện thoại gào thét, những màn mặc cả tàn nhẫn giữa các CEO quyền lực nhất nước Mỹ. Nhịp phim dồn dập, nhanh gọn như chính cái cách mà thị trường chứng khoán lao dốc. Bạn không cần phải là một chuyên gia kinh tế để cảm nhận được sự tuyệt vọng tột cùng khi "nước đến chân mới nhảy" của các nhân vật. Khái niệm "Too Big to Fail" được giải thích một cách tàn nhẫn: Những ngân hàng này quá đan xen vào hệ thống đến mức nếu để chúng chết, chúng sẽ kéo theo toàn bộ nền kinh tế thế giới xuống mồ.

Màn trình diễn đỉnh cao của dàn diễn viên thực lực

Một trong những yếu tố làm nên thành công vang dội của Too Big to Fail chính là dàn cast quy tụ những cái tên gạo cội. Mỗi diễn viên đều mang đến một màn trình diễn xuất thần, lột tả được sức nặng ngàn cân đang đè lên vai các nhân vật lịch sử.

William Hurt trong vai Henry Paulson là linh hồn của bộ phim. Paulson vốn là một cựu CEO của Goldman Sachs, giờ đây phải đứng ở vị trí quản lý để dọn dẹp đống tàn tích do chính những người bạn cũ của mình ở Phố Wall tạo ra. Hurt đã thể hiện xuất sắc sự giằng xé nội tâm, vẻ mặt mệt mỏi đến cùng cực và cả cảnh ông nôn mửa vì áp lực quá lớn. Ông là hiện thân của sự mâu thuẫn: một người tin vào thị trường tự do nhưng lại phải đưa ra quyết định can thiệp sâu nhất của chính phủ vào thị trường trong lịch sử.

James Woods trong vai Dick Fuld lại mang đến một thái cực khác: Sự ngạo mạn và chối bỏ thực tại. Fuld, biệt danh là "Khỉ đột" của Phố Wall, luôn tin rằng Lehman Brothers quá vĩ đại để có thể sụp đổ. Woods đã lột tả một cách rùng rợn sự mù quáng của lòng tham, một vị vua đang đứng trong lâu đài rực cháy nhưng vẫn tin rằng mình có thể dập lửa bằng một cốc nước.

Paul Giamatti trong vai Ben Bernanke là tiếng nói của lý trí và lịch sử. Là một học giả nghiên cứu sâu về Cuộc Đại Khủng Hoảng năm 1929, Bernanke là người hiểu rõ nhất viễn cảnh tồi tệ nào đang chờ đợi nếu họ thất bại. Ánh mắt lo âu nhưng kiên định của Giamatti trong những cuộc họp báo hoặc những buổi điều trần trước Quốc hội là những khoảnh khắc điện ảnh đáng giá nhất.

Bài học về "Rủi ro đạo đức" và Lòng tham vô đáy

Too Big to Fail không chỉ là một bộ phim mang tính tài liệu, mà còn là một bản cáo trạng đanh thép về "Rủi ro đạo đức" (Moral Hazard). Thông điệp lớn nhất mà tác phẩm để lại là một câu hỏi nhức nhối: Nếu chính phủ dùng tiền thuế của người dân để cứu các ngân hàng vì họ "quá lớn để sụp đổ", thì động lực nào để các ngân hàng này ngừng việc đầu tư liều lĩnh trong tương lai?

Phân cảnh các CEO của 9 ngân hàng lớn nhất nước Mỹ bị gọi đến Bộ Tài chính và bị ép phải ký vào tờ giấy nhận tiền cứu trợ (bailout) là một trong những cảnh quay mang tính biểu tượng nhất. Nó cho thấy sự trơ trẽn của những kẻ đã tạo ra cuộc khủng hoảng. Họ không hề có sự hối lỗi, mà chỉ quan tâm đến tiền thưởng cuối năm, quyền lực cá nhân và việc không muốn chính phủ can thiệp vào cách họ điều hành. Sự bất lực của Henry Paulson khi nhận ra rằng dù chính phủ đã trao cho họ hàng trăm tỷ đô la, họ vẫn có thể dùng số tiền đó để trả thưởng thay vì cho người dân vay mượn, đã khép lại bộ phim bằng một dư vị đắng ngắt.

Link:  Tải App Sunwin

Những điểm giới hạn của bộ phim

Dù là một kiệt tác, Too Big to Fail vẫn có một vài điểm trừ nhỏ. Do tập trung hoàn toàn vào giới thượng tầng (các nhà hoạch định chính sách và CEO), bộ phim dường như bỏ quên những nạn nhân thực sự của cuộc khủng hoảng: những người lao động bình thường, những người bị tịch thu nhà cửa. Bộ phim mang tính vĩ mô cao, thiếu đi góc nhìn vi mô mang tính con người đời thường – điều mà một bộ phim cùng chủ đề ra mắt sau đó là The Big Short (2015) đã làm tốt hơn.

Bên cạnh đó, vì thời lượng chỉ vỏn vẹn 99 phút để nhồi nhét một lượng thông tin khổng lồ, những khán giả hoàn toàn mù mờ về các khái niệm như chứng khoán hóa, nợ dưới chuẩn hay CDS có thể sẽ cảm thấy bị "ngợp" ở 30 phút đầu tiên.

Kết luận

Too Big to Fail là một bộ phim mang tính giáo dục sâu sắc nhưng không hề khô khan. Nó bóc trần bộ mặt thật của giới tinh hoa tài chính, phơi bày sự mong manh của một hệ thống kinh tế được xây dựng trên sự bong bóng của các con số ảo và lòng tham vô độ.